Poradnik
Prawa do materiału z filmu erotycznego, czyli co podpisujesz
Film zostaje w sieci dłużej niż trwa plan. Dlatego część umowy dotycząca praw do materiału jest tak samo ważna jak wynagrodzenie. Wyjaśniamy podstawowe pojęcia i podpowiadamy, o co pytać.
Jakie prawa masz jako wykonawca
Występując w filmie, jesteś artystą wykonawcą w rozumieniu prawa autorskiego. Masz prawa do swojego wykonania, a niezależnie od nich prawo do wizerunku: rozpowszechnianie wizerunku co do zasady wymaga Twojego zezwolenia. Studio, żeby legalnie publikować materiał, potrzebuje od Ciebie licencji albo przeniesienia praw i zgody na rozpowszechnianie wizerunku, opisanych w umowie.
Licencja czy przeniesienie praw
Licencja
Pozwalasz studiu korzystać z materiału w określonym zakresie, a prawa zostają przy Tobie. Licencja może być ograniczona miejscem, formą i czasem. Licencja wyłączna wymaga formy pisemnej.
Przeniesienie praw
Prawa majątkowe do wykonania przechodzą na studio w zakresie opisanym w umowie. Również wymaga formy pisemnej. To szersze rozwiązanie, więc zwykle uzasadnia wyższe wynagrodzenie.
Niezależnie od formy, na studio przechodzi tylko to, co umowa wymienia wprost.
Pola eksploatacji, czyli gdzie i jak
Pola eksploatacji to sposoby korzystania z materiału. Umowa powinna je wymieniać konkretnie, a Ty masz prawo je rozumieć, zanim podpiszesz.
- Publikacja na stronie studia i w jego płatnych serwisach.
- Dystrybucja przez platformy zewnętrzne, z ich rodzajem.
- Fragmenty do promocji, w tym w mediach społecznościowych.
- Kompilacje, czyli łączenie Twoich scen z innymi.
- Sprzedaż albo licencjonowanie materiału innym firmom.
Każde pole to osobna decyzja. Możesz zgodzić się na publikację w serwisie studia i nie zgodzić się na sprzedaż materiału dalej.
Na jak długo
Licencja bez określonego czasu jest w praktyce bardzo długa. Zapytaj, czy studio akceptuje licencję na określony czas, po którym materiał jest wycofywany z jego serwisów, albo czy przewiduje możliwość wycofania materiału na Twój wniosek na określonych warunkach. To, czego nie zapiszesz w umowie, będzie trudno wynegocjować później.
Usunięcie materiału z sieci
Studio może wycofać materiał ze swoich serwisów, ale kopie, które ktoś pobrał i opublikował bez zgody, wymagają osobnych działań.
- Zachowaj adresy stron, na których materiał pojawił się bez zgody.
- Napisz do studia, które ma prawa do materiału i często ma narzędzia do zgłaszania naruszeń.
- Zgłoś naruszenie administratorowi strony, na której materiał się pojawił.
- Wyszukiwarki pozwalają zgłosić do usunięcia z wyników intymne materiały publikowane bez zgody.
- Gdy ktoś grozi publikacją albo żąda pieniędzy.
Rozpowszechnianie wizerunku nagiej osoby albo osoby w trakcie czynności seksualnej bez jej zgody jest przestępstwem.
Pola eksploatacji z wyjaśnieniem
Umowy używają języka ustawy, który bywa niejasny. Tabela tłumaczy najczęstsze zapisy na praktykę.
| Zapis w umowie | Co oznacza w praktyce | O co zapytać |
|---|---|---|
| Utrwalanie i zwielokrotnianie | nagranie i robienie kopii, także cyfrowych | kto ma dostęp do kopii i surowego materiału |
| Publiczne udostępnianie w miejscu i czasie wybranym przez odbiorcę | publikacja w internecie, w serwisach studia i na platformach | które serwisy i czy także darmowe fragmenty |
| Wprowadzanie do obrotu | sprzedaż plików albo nośników | czy materiał trafi do innych sprzedawców |
| Nadawanie i reemitowanie | emisja w telewizji i kanałach płatnych | czy taka emisja jest w ogóle planowana |
| Wykorzystanie fragmentów w promocji | zwiastuny, kadry, krótkie klipy reklamowe | gdzie trafią fragmenty i czy z twarzą |
| Opracowania i kompilacje | montaż Twoich scen z innymi, nowe wersje | czy każda kompilacja wymaga osobnej zgody |
Pole eksploatacji, którego umowa nie wymienia, nie przechodzi na studio. Dlatego krótka i konkretna lista jest dla Ciebie korzystniejsza niż ogólne sformułowanie o wszystkich polach eksploatacji.
Wzory zapisów licencji i przeniesienia praw
Poniższe zapisy służą do porównania z umową, którą dostajesz. Nie są gotowym wzorem prawnym, ale pokazują różnicę między zapisem wąskim a szerokim.
- Licencja ograniczona: „Wykonawca udziela Producentowi licencji niewyłącznej na korzystanie z nagrania na polach eksploatacji wymienionych w załączniku nr 1, na okres [liczba] lat od dnia pierwszej publikacji, na terytorium wskazanym w załączniku nr 2.”
- Przeniesienie szerokie: „Wykonawca przenosi na Producenta prawa do artystycznego wykonania utrwalonego w nagraniu na wszystkich znanych w chwili zawarcia umowy polach eksploatacji, bez ograniczeń czasowych i terytorialnych.”
- Zakaz przekazania dalej: „Producent nie jest uprawniony do przeniesienia praw ani do udzielania dalszych licencji podmiotom trzecim bez uprzedniej pisemnej zgody Wykonawcy.”
- Wycofanie po okresie licencji: „Po upływie okresu licencji Producent w terminie [liczba] dni usuwa nagranie ze wszystkich serwisów, które prowadzi lub nad którymi ma kontrolę, i potwierdza to Wykonawcy na piśmie.”
Pierwszy, trzeci i czwarty zapis chronią Ciebie. Drugi oznacza, że po podpisaniu praktycznie tracisz wpływ na dalsze losy materiału. Słowa „wszystkie pola eksploatacji” i „bez ograniczeń” to sygnał, by zapytać, co dokładnie studio planuje i czy wynagrodzenie odpowiada tak szerokiemu zakresowi.
Czas i terytorium w praktyce
Czas i terytorium to dwie osobne granice. Czas mówi, jak długo studio może korzystać z materiału, a terytorium, gdzie. W internecie terytorium trudno ograniczyć technicznie, dlatego wiele umów wpisuje cały świat. Jeśli zależy Ci, żeby materiał nie był dostępny w Polsce albo w innym konkretnym kraju, zapytaj, czy studio stosuje blokadę regionalną w swoich serwisach, i zapisz to w umowie. Przy czasie rozróżnij dwie rzeczy: okres, w którym studio może publikować materiał, i termin, w którym ma go wycofać po zakończeniu licencji. Umowa bez daty końcowej nie daje punktu, na który można się powołać po latach.
Prawo do wizerunku a prawa do wykonania
Wizerunek chroni osobny przepis prawa autorskiego, art. 81. Rozpowszechnianie wizerunku co do zasady wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Ustawa przewiduje jednak, że w braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeśli osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie. Dlatego zakres zgody na wizerunek warto opisać w umowie tak samo dokładnie jak pola eksploatacji: w jakim materiale, w jakich kanałach, czy także w promocji i czy z twarzą. Zgoda na wizerunek w filmie nie musi oznaczać zgody na kadr z Twoją twarzą w reklamie albo na okładce, ale tylko wtedy, gdy umowa to wprost zastrzega.
Jak poprosić o usunięcie materiału
Prośbę kierujesz najpierw do studia, które ma prawa do materiału, a do administratora strony wtedy, gdy materiał pojawił się bez zgody studia. Wiadomość powinna być krótka i konkretna.
- Do studia: „Dzień dobry, występuję w nagraniu [tytuł] pod pseudonimem [pseudonim]. Zgodnie z punktem [numer] umowy z dnia [data] okres licencji upłynął [data]. Proszę o usunięcie nagrania z serwisów prowadzonych przez Państwa i potwierdzenie wykonania na piśmie w terminie [liczba] dni.”
- Do administratora strony: „Zgłaszam publikację nagrania z moim wizerunkiem bez mojej zgody i bez zgody uprawnionego producenta pod adresem [adres]. Proszę o niezwłoczne usunięcie materiału i zablokowanie jego ponownej publikacji.”
Zachowaj kopie wysłanych wiadomości i daty. Jeśli ktoś żąda pieniędzy za usunięcie albo grozi publikacją, nie płać. Jeśli problem dotyczy studia z naszej tablicy, użyj zgłoszenia nadużycia studia.
Pytania do studia przed podpisem
- Czy to licencja, czy przeniesienie praw?
- Jakie dokładnie pola eksploatacji obejmuje umowa?
- Na jak długo i na jakim terytorium?
- Czy materiał może być sprzedany albo przekazany innej firmie?
- Czy mogę poprosić o wycofanie materiału i na jakich warunkach?
- Jak studio chroni materiał przed kradzieżą i reaguje na naruszenia?
Pełną listę punktów umowy opisujemy w poradniku umowa przed zdjęciami do filmu erotycznego, a skutki zmiany decyzji w poradniku rezygnacja z udziału w filmie erotycznym. Jeśli zależy Ci na anonimowości, przeczytaj też poradnik casting erotyczny anonimowo.
Pytania o prawa do materiału
Czy można wycofać zgodę na wizerunek po publikacji?
Odwołanie zgody udzielonej w ramach odpłatnej umowy jest w prawie kwestią sporną i zależy od okoliczności. Może wiązać się z obowiązkiem pokrycia szkody studia. Dlatego zasady wycofania materiału najlepiej ustalić w umowie przed zdjęciami.
Czy studio może sprzedać film innej firmie?
Tylko jeśli umowa na to pozwala. Przy licencji studio co do zasady nie może upoważnić innej firmy do korzystania z materiału, chyba że umowa stanowi inaczej. Przy przeniesieniu praw studio może nimi dalej rozporządzać, jeśli umowa tego nie ogranicza.
Co dzieje się z prawami, gdy studio przestaje działać?
Prawa nabyte przez studio mogą przejść na następcę, na przykład przy sprzedaży firmy. Zapis, że przeniesienie praw na inny podmiot wymaga Twojej zgody albo co najmniej powiadomienia, pozwala wiedzieć, kto dysponuje materiałem.
Czy oznaczenie pseudonimem jest moim prawem?
Tak. Artysta wykonawca decyduje o oznaczeniu swojego wykonania, w tym o pseudonimie albo o występie anonimowym. Zapisz w umowie, jak studio ma Cię oznaczać w napisach, opisach i promocji.
Co, jeśli umowa jest szersza niż ogłoszenie?
Zakres praw z ogłoszenia to punkt wyjścia. Jeśli umowa do podpisu jest szersza, masz prawo zapytać o różnicę, poprosić o zmianę albo odmówić. Rozbieżność możesz też zgłosić nam, a inne oferty znajdziesz na tablicy aktualne castingi 18+.
Zakres praw w każdym ogłoszeniu
Na naszej tablicy zakres praw do materiału jest obowiązkowym polem ogłoszenia. Widzisz go, zanim się zgłosisz, więc nie dowiadujesz się o nim dopiero przy podpisywaniu umowy.
Ten poradnik nie zastępuje porady prawnej w Twojej konkretnej sprawie.