Poradnik
Umowa przed zdjęciami do filmu erotycznego i zgoda na każdą scenę
Umowa to najważniejszy dokument castingu. Mówi, co robisz, za ile, gdzie materiał zostanie opublikowany i co się dzieje, gdy zmienisz zdanie. Podpisujesz ją przed zdjęciami, nigdy na planie w pośpiechu.
Dlaczego umowa musi być na piśmie
Ustne ustalenia trudno udowodnić, a w produkcji dla dorosłych chodzi o rzeczy, które zostają w sieci na lata. Prawo autorskie wymaga formy pisemnej dla przeniesienia praw i dla licencji wyłącznej, a pola eksploatacji, czyli sposoby wykorzystania materiału, muszą być w umowie wymienione wprost. To, czego umowa nie wymienia, nie przechodzi na studio.
Umowa chroni też studio: pokazuje, że osoba występująca w materiale była pełnoletnia, znała zakres zdjęć i zgodziła się świadomie. Do tego dochodzi wizerunek. Zgodnie z art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych rozpowszechnianie wizerunku co do zasady wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej, więc zakres tego zezwolenia też warto mieć zapisany czarno na białym. Dane z dokumentu tożsamości to z kolei dane osobowe chronione przez RODO, a umowa powinna mówić, kto je przechowuje i po co.
12 punktów do sprawdzenia przed podpisem
1. Strony umowy
Pełna nazwa studia, numer rejestrowy, adres i osoba, która podpisuje w imieniu firmy. W umowie występujesz pod danymi z dokumentu, a w materiale możesz występować pod pseudonimem.
2. Przedmiot umowy
Jaki projekt, jaki rodzaj produkcji, ile dni zdjęciowych.
3. Termin i miejsce
Data, godziny, adres zdjęć. Zmiana terminu wymaga Twojej zgody.
4. Lista scen
Każda scena opisana na tyle konkretnie, żeby było jasne, na co się zgadzasz. Z partnerem albo partnerką z imienia lub pseudonimu.
5. Zgoda na każdą scenę osobno
Osobne pole zgody przy każdej scenie, a nie jedno zdanie „zgadzam się na wszystkie sceny”.
6. Wynagrodzenie
Kwota, za co jest liczona, termin i sposób wypłaty. Jasna informacja, co się dzieje z wynagrodzeniem, gdy zdjęcia odwoła studio.
7. Koszty
Kto pokrywa dojazd, nocleg, badania, charakteryzację i garderobę. Te koszty są po stronie studia.
8. Pola eksploatacji
Gdzie materiał może być publikowany, w jakiej formie i jak długo. Więcej w poradniku prawa do materiału z filmu erotycznego.
9. Anonimowość
Pseudonim, maskowanie twarzy, zakaz ujawniania Twojego imienia i nazwiska.
10. Rezygnacja
Twoje prawo do przerwania zdjęć i skutki rezygnacji na każdym etapie, bez kar umownych za samą odmowę udziału w scenie.
11. Dane osobowe
Kto przechowuje kopię Twojego dokumentu, jak długo i w jakim celu.
12. Kontakt w sprawach naruszeń
Osoba, do której zgłaszasz problem z publikacją materiału albo naruszenie umowy.
Wzory zapisów, jak mogą brzmieć w umowie
Poniżej pokazujemy, jak mogą wyglądać dobrze napisane zapisy. To przykłady do porównania, nie gotowy wzór umowy: konkretne brzmienie zależy od produkcji, a w nawiasach kwadratowych są miejsca na dane, które wpisuje się indywidualnie. Jeśli zapis w Twojej umowie mówi mniej niż przykład, warto zapytać dlaczego.
Lista scen
„Załącznik nr 1 do umowy zawiera listę scen. Każda scena ma numer, opis zakresu, imię lub pseudonim osoby partnerskiej, planowany dzień zdjęć i przewidywany czas trwania. Sceny spoza załącznika nie są realizowane.”
Ten zapis zamyka listę. Wszystko, czego nie ma w załączniku, wymaga nowego aneksu na piśmie, a nie rozmowy na planie.
Zgoda na każdą scenę
„Wykonawca wyraża zgodę na udział w scenie nr [numer] opisanej w załączniku nr 1. Zgoda dotyczy wyłącznie tej sceny i wskazanej w niej osoby partnerskiej. Wykonawca może cofnąć zgodę przed rozpoczęciem i w trakcie zdjęć do sceny, bez podawania przyczyny.”
W dobrze przygotowanej umowie przy każdej scenie jest osobne pole „zgadzam się” albo „nie zgadzam się”, z datą i podpisem. Puste pole oznacza brak zgody.
Wynagrodzenie i termin wypłaty
„Za udział w scenach wymienionych w załączniku nr 1 Producent wypłaci Wykonawcy wynagrodzenie w kwocie [kwota] brutto przelewem na rachunek wskazany przez Wykonawcę, w terminie [liczba] dni od ostatniego dnia zdjęć. Producent nie potrąca z wynagrodzenia opłat za rejestrację, portfolio, badania ani szkolenia.”
Dobrze, gdy umowa mówi też, co się dzieje przy odwołaniu zdjęć przez studio, na przykład: „Jeżeli Producent odwoła dzień zdjęciowy później niż [liczba] godzin przed jego rozpoczęciem, wypłaci Wykonawcy [część] wynagrodzenia przewidzianego za ten dzień.”
Pola eksploatacji
„Producent może rozpowszechniać materiał wyłącznie w następujących polach eksploatacji: publiczne udostępnianie w serwisie [nazwa serwisu] w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, przez okres [liczba] lat od pierwszej publikacji, na terytorium [kraje]. Rozszerzenie pól eksploatacji wymaga odrębnej umowy na piśmie i dodatkowego wynagrodzenia.”
Słowo „wyłącznie” i lista zamknięta są tu kluczowe. Zapis „na wszystkich znanych polach eksploatacji” bez ograniczenia czasu i miejsca oznacza, że materiał może trafić praktycznie wszędzie.
Wizerunek
„Wykonawca zezwala na rozpowszechnianie swojego wizerunku utrwalonego w materiale w zakresie pól eksploatacji określonych w umowie. Producent nie wykorzystuje wizerunku Wykonawcy w materiałach promocyjnych innych produkcji ani w reklamie bez odrębnej zgody na piśmie.”
Zezwolenie na wizerunek warto oddzielić od zgody na samą scenę. Możesz zgodzić się na udział w filmie, a nie zgodzić się na użycie kadrów z Twoją twarzą w zwiastunach innych tytułów.
Anonimowość
„Producent nie ujawnia imienia, nazwiska, miejsca zamieszkania ani danych kontaktowych Wykonawcy. W materiale i jego opisach Wykonawca występuje pod pseudonimem [pseudonim]. Twarz Wykonawcy jest [widoczna albo maskowana] zgodnie z wyborem wskazanym w załączniku nr 1.”
Więcej o pseudonimie i ukrywaniu twarzy piszemy w poradniku jak wziąć udział w castingu anonimowo.
Rezygnacja
„Wykonawca może w każdej chwili przerwać udział w zdjęciach lub odmówić udziału w scenie. Odmowa ani przerwanie zdjęć nie rodzą obowiązku zapłaty kary umownej ani zwrotu kosztów produkcji. Wykonawca zachowuje wynagrodzenie za sceny zrealizowane do chwili rezygnacji.”
Badania
„Producent pokrywa w całości koszt badań wymaganych przed zdjęciami. Wyniki badań są informacją poufną. Producent przechowuje wyłącznie potwierdzenie aktualności wyników, przez okres niezbędny do realizacji zdjęć, i nie przekazuje go osobom trzecim poza osobami występującymi w tej samej scenie, za zgodą Wykonawcy.”
Szczegóły o rodzajach badań i ich terminach są w poradniku badania przed zdjęciami do filmu dla dorosłych.
Dane osobowe
„Producent przechowuje kopię dokumentu tożsamości Wykonawcy wyłącznie w celu potwierdzenia pełnoletności i tożsamości, z zabezpieczeniem przed dostępem osób nieupoważnionych, przez okres wskazany w klauzuli informacyjnej.”
Pytania do studia przed badaniami
- Kto płaci za badania i czy wskazuje placówkę, czy zwraca koszt badań zrobionych w wybranym przez Ciebie miejscu?
- Jakie badania są wymagane i jak długo wynik jest uznawany za aktualny?
- Kto zobaczy wyniki i w jakiej formie: pełny wynik czy tylko potwierdzenie?
- Czy badania są wymagane od wszystkich osób występujących w scenie?
- Co się dzieje z wynagrodzeniem, jeśli wynik nie pozwoli na zdjęcia w ustalonym terminie?
Pytania do studia przed podpisaniem umowy
- Czy mogę zabrać projekt umowy do domu i pokazać go prawnikowi?
- Kto podpisuje umowę w imieniu studia i czy ma do tego prawo?
- Czy dostanę własny egzemplarz z podpisami obu stron?
- Co się stanie, jeśli na planie ktoś zaproponuje scenę spoza listy?
- Gdzie, jak długo i pod jaką nazwą materiał zostanie opublikowany?
- Do kogo zgłaszam problem z publikacją i w jakim terminie studio odpowiada?
Konkretna, pisemna odpowiedź na każde z tych pytań to dobry znak. Wymijające odpowiedzi i pośpiech to powód, żeby się zatrzymać.
Lista kontrolna przed podpisem
- Projekt umowy jest u Ciebie z wyprzedzeniem, a nie dopiero w dniu zdjęć.
- Umowa jest w języku, który dobrze rozumiesz.
- Studio jest wpisane pełną nazwą z numerem rejestrowym, który da się sprawdzić.
- Lista scen jest zamknięta, a przy każdej scenie jest osobne pole zgody.
- Kwota, termin i sposób wypłaty są wpisane, bez żadnych potrąceń za opłaty.
- Pola eksploatacji są wymienione wprost, z czasem i terytorium.
- Zakres użycia wizerunku i zasady anonimowości są opisane osobno.
- Prawo rezygnacji jest zapisane bez kar umownych za samą odmowę.
- Badania, dojazd i nocleg są na koszt studia.
- Wiesz, kto przechowuje kopię Twojego dokumentu i jak długo.
- Dostajesz egzemplarz umowy z podpisami obu stron.
Zapisy, które powinny Cię zatrzymać
- Kara umowna za rezygnację ze sceny albo za odmowę udziału w czymś spoza ustaleń.
- Zgoda „na wszystkie sceny, które reżyser uzna za stosowne”.
- Licencja bez ograniczenia czasu i miejsca, bez dodatkowego wynagrodzenia za takie rozszerzenie.
- Zapis o przekazaniu dokumentów studiu albo pośrednikowi.
- Potrącenie z wynagrodzenia za „rejestrację”, portfolio albo szkolenie.
- Brak nazwy firmy po stronie studia.
Jeśli widzisz taki zapis, poproś o zmianę na piśmie. Jeśli studio odmawia, nie podpisuj.
Zgoda na każdą scenę to nie formalność
Zgoda w produkcji dla dorosłych musi być świadoma, dobrowolna i konkretna. Świadoma, bo wiesz dokładnie, czego dotyczy. Dobrowolna, bo nikt nie wywiera presji ani nie grozi konsekwencjami. Konkretna, bo dotyczy tej sceny, a nie „wszystkiego, co wyjdzie na planie”.
Zgodę wyrażasz na piśmie przed zdjęciami, a na planie potwierdzasz ją przed każdą sceną. Brak potwierdzenia znaczy „nie”. Zgoda na jedną scenę nie przenosi się na inną, a zgoda udzielona jednej osobie nie przenosi się na inną osobę.
O tym, co się dzieje, gdy zmienisz zdanie, piszemy w poradniku rezygnacja z udziału w filmie erotycznym.
Pokaż umowę komuś, komu ufasz
Masz prawo zabrać projekt umowy do domu i pokazać go prawnikowi albo zaufanej osobie. Legalne studio nie będzie miało nic przeciwko. Pośpiech i „umowa do podpisania tu i teraz” to sygnał ostrzegawczy opisany w poradniku jak rozpoznać fałszywy casting.
Ten poradnik nie zastępuje porady prawnej w Twojej konkretnej sprawie.
Pytania o umowę i zgody
Czy umowę można podpisać elektronicznie?
Tak, ale forma ma znaczenie. Formę pisemną spełnia podpis własnoręczny albo kwalifikowany podpis elektroniczny. Zwykła akceptacja w formularzu czy zdjęcie podpisu nie zawsze wystarczą tam, gdzie prawo wymaga formy pisemnej, na przykład przy przeniesieniu praw autorskich.
Czy studio może dopisać scenę w dniu zdjęć?
Nie bez Twojej nowej zgody na piśmie, wyrażonej bez presji. Propozycja nowej sceny na planie może zostać odrzucona bez żadnych konsekwencji dla wynagrodzenia za sceny z listy.
Czy można negocjować zapisy umowy?
Tak. Możesz poprosić o zmianę pól eksploatacji, czasu publikacji, zakresu użycia wizerunku czy terminu wypłaty. Zmiany powinny trafić do tekstu umowy albo aneksu, nie zostać tylko obietnicą w rozmowie.
Umowa jest w obcym języku. Co wtedy?
Poproś o wersję w języku, który dobrze rozumiesz, albo o tłumaczenie przed podpisem. Podpisywanie dokumentu, którego treści nie rozumiesz, to jeden z sygnałów opisanych przy schematach z wyjazdem za granicę.
Czy podpisanie umowy zobowiązuje do udziału w każdej scenie?
Nie. Umowa opisuje, na co się zgadzasz, ale zgodę potwierdzasz przed każdą sceną i możesz ją cofnąć. Dobra umowa wprost mówi, że odmowa nie rodzi kary umownej.
Czy należy mi się kopia umowy i zgód?
Tak. Egzemplarz umowy z podpisami obu stron i kopia formularzy zgody to podstawa, jeśli później trzeba będzie wyegzekwować wynagrodzenie albo żądać usunięcia materiału opublikowanego poza ustalonym zakresem.
Dla studiów
W planach Wytwórnia i Enterprise umowy i zgody na sceny przypinasz do castingu w rejestrze dokumentów. O dobrych praktykach dokumentowania pisaliśmy w artykule dokumentacja zgód wykonawców.